Nhận thức vệ sinh đóng vai trò trong cách con người tổ chức sinh hoạt hằng ngày. Khi hiểu rõ ý nghĩa của vệ sinh, cá nhân có xu hướng duy trì các thói quen sinh hoạt có trật tự hơn. Khoa học hành vi cho rằng nhận thức ảnh hưởng đến thái độ và lựa chọn. Điều này giúp hình thành cách tiếp cận vệ sinh một cách có ý thức. Vì vậy, nhận thức được xem là nền tảng của hành vi phòng ngừa.
Trong bối cảnh thông tin đa dạng, nhận thức khoa học giúp con người tiếp cận kiến thức về vệ sinh một cách chọn lọc. Không phải mọi thông tin phổ biến đều dựa trên cơ sở khoa học. Các nghiên cứu cho thấy kiến thức nền tảng hỗ trợ khả năng đánh giá thông tin. Điều này giúp tránh hiểu sai về vai trò của vệ sinh. Khoa học xem giáo dục là công cụ hỗ trợ nhận thức.
Nhận thức vệ sinh còn liên quan đến khả năng tự tổ chức sinh hoạt cá nhân. Khi hiểu mối liên hệ giữa vệ sinh và môi trường sống, cá nhân dễ điều chỉnh hành vi phù hợp hơn. Các nghiên cứu hành vi cho thấy nhận thức giúp tăng tính chủ động trong sinh hoạt. Điều này phản ánh mối liên hệ giữa hiểu biết và hành động. Khoa học tiếp cận vấn đề này theo hướng dài hạn.
Ở cấp độ cộng đồng, nhận thức chung về vệ sinh góp phần hình thành môi trường sinh hoạt ổn định hơn. Khi kiến thức được chia sẻ rộng rãi, xã hội có xu hướng xây dựng thói quen phòng ngừa trong đời sống. Các nghiên cứu xã hội học nhấn mạnh vai trò của nhận thức tập thể. Quá trình này diễn ra từ từ và bền vững. Vì vậy, nhận thức vệ sinh là một phần của phát triển xã hội lâu dài.